Yanlış analizi nasıl yapılır? Hatadan öğrenmenin yolu

Yanlış analizi nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şu: yanlışın doğrusunu öğrenerek değil, neden yanlış yapıldığını bularak.

Çoğu öğrenci yanlışına bir kez bakıyor. Doğru cevabı görüyor, "ha evet" diyor ve geçiyor. O an öğrenmenin en verimli anıdır ve harcanmış olur; çünkü aynı yanlış birkaç hafta sonra aynı sebeple tekrar edilir.

Yanlış analizi nasıl yapılır: önce ayırın

Bir yanlışa bakarken sorulacak ilk soru "doğrusu neydi" değil, "bunu neden yaptım". Üç cevap var ve üçü ayrı iş gerektiriyor.

Bilgi eksiği

Konu bilinmiyor ya da yarım biliniyor. En kolay fark edileni ve en kolay çözüleni: konuya dönülüyor.

İşareti şu: doğru cevap gösterildiğinde de tam anlaşılmıyor, açıklama gerekiyor.

Dikkat kaybı

Konu biliniyor ama bir adım atlanmış: işaret gözden kaçmış, bir işlem yarım kalmış, istenmeyen şey yazılmış.

İşareti şu: doğru cevabı görünce "ay" deniyor. Bu tür yanlış konuya dönmekle geçmiyor; okuma ve kontrol alışkanlığıyla geçiyor.

Yanlış anlama

Konu da biliniyor, dikkat de yerinde, ama istenen şey yanlış anlaşılmış. Bu en sinsi olanı, çünkü öğrenci kendini haklı hissediyor.

İşareti şu: doğru cevap gösterildiğinde "ama ben şunu sordu sandım" deniyor.

Yanlış defteri: iki sütun yeterli

Yanlış analizini karmaşık bir sisteme dönüştürmeye gerek yok. Karmaşık sistemler ilk haftadan sonra bırakılıyor.

İki sütunlu bir defter yetiyor:

• Sol: yanlış yapılan işin konusu, tek satır.
• Sağ: sebebi — bilgi, dikkat ya da anlama.

Haftada bir bu deftere bakıldığında bir örüntü çıkıyor. Sağ sütunda hep "dikkat" yazıyorsa konu tekrarı işe yaramaz; okuma alışkanlığı üzerinde çalışmak gerekir.

Sebep bulunduktan sonra ne yapılır?

Bilgi eksiğinde konuya dönülür ama baştan değil: eksik olan tek parçaya. Bütün konuyu yeniden okumak zaman kaybı ve sıkıcı olduğu için yarıda bırakılıyor.

Dikkat kaybında yöntem değişir. İşi okurken altını çizmek, ne istendiğini kendi cümlesiyle kenara yazmak, bitirdikten sonra tek bir kontrol turu atmak. Üçü de öğrenilebilir.

Yanlış anlamada çalışma okuma üzerine kayıyor. Burada mesele konu bilgisi değil, metni doğru anlamak — ve bu ayrı bir beceri.

Bu hafta deneyebilecekleriniz

İşe yaramayan üç yaygın refleks

Yanlışı yeniden yaptırmak. Aynı işi hemen tekrar yapmak, doğru cevap taze olduğu için öğrenme üretmiyor. Bir gün beklemek gerekiyor.

Yanlış sayısını konuşmak. Kaç tane yanlış yapıldığı bir sonuç bilgisi; hangi sebeple yapıldığı ise çalışılabilir bir bilgi. Sayıya odaklanmak çocuğu savunmaya geçiriyor.

Her yanlışı konu eksiği saymak. En sık yapılan hata bu. Dikkatten kaynaklanan bir yanlışın çözümü konu tekrarı değil ve tekrar ettikçe çocuk "çalışıyorum ama olmuyor" hissine giriyor.

Ne zaman destek almak gerekir?

Yanlış defteri birkaç hafta tutulduğu hâlde örüntü çıkmıyorsa ya da şunlar varsa daha yakından bakmak gerekebilir:

• Aynı türden yanlış, konu defalarca tekrar edildiği hâlde sürüyor.
• Okurken satır atlama, harf karıştırma gibi süregelen zorluklar var.
• Öğretmeni de sınıf içinde benzer bir zorlanma tarif ediyor.

Bunlar bir tanı anlamına gelmiyor; eğitim çalışması tıbbi bir değerlendirmenin yerine geçmiyor. Okulun rehberlik servisi ya da bir uzman doğru adres olabilir.

Abant Akademi'de nasıl ele alıyoruz?

Yanlışları sayı olarak değil sebep olarak kaydediyoruz. Bir öğrencinin hangi sebeple zorlandığını görmek, ona ne çalıştıracağımızı belirliyor: kimine konu tekrarı gerekiyor, kimine okuma çalışması.

Bu takibi Ortaokul Genel Destek Programı içinde yürütüyoruz. Öğrencinin nasıl öğrendiğini tanıyıp yolu birlikte kurduğumuz yaklaşımı Etkin Mentörlük Yaklaşımı sayfasında anlattık; velinin kendi çocuğunun çalışma verisini nasıl gördüğünü ise çalışma performans verisi sayfasında.

Çabanın neden karşılık vermediğini ayrı bir yazıda, ortaokulun yıllara göre değişen düzenini ana rehberimizde ele aldık.

Çocuğunuzun yanlışlarına birlikte bakalım isterseniz ön görüşme talep edin.