Proje fikri nasıl bulunur?

Proje fikri bulmak, bir projenin en zor ve en çok atlanan kısmı. Çoğu öğrenci internette "proje fikirleri" diye arıyor, bir liste buluyor ve oradan bir tanesini seçiyor.

Bu yol nadiren yürüyor. Seçilen fikir öğrencinin kendi merakından çıkmadığı için, ilk zorlukta bırakılıyor.

Proje fikri nereden çıkar?

Bir aksaklıktan. Günlük hayatta işlemeyen, zor gelen ya da can sıkan bir şey. Okul çantasının ağırlığı, kapının kapanmaması, bir aletin yanlış çalışması.

Bir sorudan. Cevabını bilmediğin ve merak ettiğin bir şey. "Bitkiler müzikten etkilenir mi?" değil de daha somut bir şey: "sınıfımızın hangi köşesi daha gürültülü ve bu neye bağlı?"

Bir gözlemden. Tekrar eden bir şey fark edildiğinde. "Hep aynı saatte uykum geliyor", "bu sokakta kediler hep şurada duruyor".

Üçünün ortak yanı şu: hepsi öğrencinin kendi hayatından çıkıyor. Bu yüzden ilk zorlukta bırakılmıyorlar.

Fikir avı: iki haftalık bir alışkanlık

Fikir masaya oturup düşünmekle bulunmuyor. Toplanıyor.

Çocuğunuza küçük bir defter verin ve iki hafta boyunca şunları yazmasını isteyin:

• Bugün beni rahatsız eden bir şey.
• Bugün merak ettiğim bir şey.
• Bugün fark ettiğim tuhaf bir şey.

Günde üç satır. İki hafta sonunda kırk küçük not birikiyor ve içlerinden birkaçı gerçekten bir projeye dönebiliyor.

Bu yöntemin faydası fikir bulmakla sınırlı değil: çocuk çevresine bakmayı öğreniyor.

Bir fikri projeye çeviren şey: iyi bir soru

Ham bir fikir henüz proje değil. Projeye dönüşmesi için araştırılabilir bir soruya çevrilmesi gerekiyor.

İyi bir araştırma sorusunun üç özelliği var:

Dar. "Su kirliliği" değil, "bizim mahalledeki derenin suyu okula giderken ve dönerken farklı mı?"

Ölçülebilir. Bir şekilde sayılabilen ya da karşılaştırılabilen bir cevabı olmalı.

Yapılabilir. Elindeki imkânlarla, bu dönem içinde denenebilmeli. Laboratuvar gerektiren bir soru ortaokul projesi için uygun değil.

Bir fikri bu üç süzgeçten geçirmek, projelerin çoğunun daha başlamadan neden takıldığını da açıklıyor.

Fikri daraltma alıştırması

Geniş bir fikri daraltmanın basit bir yolu var: üç kez "hangisi?" diye sorun.

• "Bitkiler üzerine bir proje" → hangisi?
• "Fasulye" → hangi özelliği?
• "Ne kadar sürede çimlendiği" → neye göre değişebilir?
• "Işık miktarına göre"

Sonuç: "Farklı ışık miktarlarında fasulye ne kadar sürede çimleniyor?" Dar, ölçülebilir ve evde yapılabilir.

Aynı alıştırma her konuda çalışıyor. Üç-dört soru sonunda geniş bir başlık, denenebilir bir soruya iniyor.

Daha önce yapılmış mı?

Fikir netleştikten sonraki ilk iş bu. Aynı soruyu daha önce birilerinin sorup sormadığına bakmak.

Yapılmış olması kötü bir şey değil — çoğu araştırma zaten var olanın üstüne kuruluyor. Önemli olan farkı bulmak: farklı bir yerde mi denenmiş, farklı bir değişken mi eklenebilir, farklı bir yaş grubunda mı bakılabilir.

Bu adımı atlamak, sergide "bu çalışma zaten var" cevabıyla karşılaşmak demek.

Fikir tükendiğinde nereye bakılır?

İki hafta not tutulduğu hâlde işe yarar bir şey çıkmadıysa, bakılacak birkaç yer var.

Bir başkasının işine bak. Evde, mahallede ya da bir iş yerinde tekrar eden bir işlem varsa, orada mutlaka bir zorluk vardır. "Bunu daha kolay yapmanın yolu ne olabilir?"

Bir dersteki soruyu dışarı taşı. Fen dersinde öğrenilen bir konu evde denenebilir mi? Matematikteki bir örüntü gerçek bir veride var mı?

İki alanı birleştir. Projelerin en ilgi çekicileri genellikle iki farklı alanın kesiştiği yerden çıkıyor: müzik ile matematik, tarih ile coğrafya, dil ile yazılım.

Yerel bir şeye bak. Kendi şehrine, kendi okuluna, kendi mahallesine dair bir soru hem veri toplaması kolay hem özgün oluyor — çünkü aynı soruyu başka kimse o yerde sormamıştır.

İşe yaramayan üç yaygın refleks

Hazır listeden seçmek. Başkasının fikri, ilk zorlukta bırakılıyor çünkü merak yok.

Çok büyük düşünmek. "Kanseri çözmek" bir proje konusu değil. Küçük ve gerçekten denenebilir olan yürüyor.

Fikri velinin bulması. İyi niyetle bulunan bir fikir, projeyi de veliye devrediyor. Sorun cevap vermek yerine.

Abant Akademi'de nasıl ele alıyoruz?

Fikir bulmayı bir yetenek değil, öğrenilebilir bir alışkanlık olarak görüyoruz: bakmak, not almak, daraltmak.

Robotik Kodlama Eğitimi programında öğrenci bir fikri tasarıma ve çalışan bir şeye çeviriyor; hata yapmak da bunun parçası. Fikirleri düzenlemeyi ve aralarındaki bağı görmeyi Zihin Haritaları Eğitimi programında çalışıyoruz.

Projenin bütün sürecini ana rehberimizde, başvuru adımlarını ayrı bir yazıda anlattık.

Çocuğunuzun fikrini birlikte konuşalım isterseniz ön görüşme talep edin.