Kitap okuma alışkanlığı nasıl kazandırılır?

Kitap okuma alışkanlığı kazandırmak, velilerin en çok denediği ve en sık başarısız olduğu işlerden biri. Kitap alınıyor, rafa diziliyor, hatırlatılıyor — ve okunmuyor.

Sebep genellikle çocuğun ilgisizliği değil. Okuma bir alışkanlık ve alışkanlıklar telkinle değil koşullarla kuruluyor.

Kitap okuma alışkanlığı neden kurulmuyor?

Kitap seçimi çocuğun değil. Velinin "iyi kitap" saydığı şeyle çocuğun ilgi duyduğu şey aynı olmak zorunda değil. Seçim elinden alındığında okuma bir göreve dönüşüyor.

Zaman belirsiz. "Boş vaktinde oku" cümlesi pratikte "hiç okuma" demek; boş vakit kendiliğinden ortaya çıkmıyor.

Miktar hedefi var. "Ayda üç kitap" gibi bir hedef, okumayı sayılabilir bir işe çeviriyor ve sayılabilir işler bir yükümlülük gibi hissediliyor.

Evde okuyan kimse yok. Çocuk gördüğünü yapıyor. Hiç kimsenin kitap açmadığı bir evde okuma, çocuğa özel bir görev olarak duruyor.

Seçimi çocuğa bırakın — gerçekten

Bu maddeye çoğu veli sözde katılıyor ama uygulamada araya giriyor: "bu çok basit", "bunu geçen yıl okumuştun", "biraz daha ciddi bir şey seç".

Oysa okuma alışkanlığının ilk yılında ne okunduğu ikinci meseledir. Çizgi roman, mizah kitabı, ilgi alanına dair bir kılavuz — hepsi okuma. Alışkanlık kurulduktan sonra tür kendiliğinden genişliyor.

Tek sınır içeriğin yaşa uygunluğu. Onun dışında seçim çocuğun.

Zamanı sabitleyin, miktarı değil

Alışkanlığı kuran şey tekrar. Tekrarı sağlayan şey de sabit bir zaman.

Yatmadan önceki yirmi dakika çoğu evde işe yarıyor: gün bitmiş, ekran kapanmış, başka bir iş yok. Süre kısa olabilir; sürekliliği önemli.

⚠️ Bu sürede hedef sayfa sayısı olmamalı. "Yirmi dakika okuyacağız" demek ile "on sayfa okuyacağız" demek arasında büyük fark var: birincisi tutulabilir, ikincisi bir borç.

Evde görünür bir örnek

En etkili ve en çok atlanan madde bu. Çocuk, velinin ne söylediğinden çok ne yaptığına bakıyor.

Aynı yirmi dakikada sizin de bir şey okumanız, yapılan bütün telkinlerden daha çok iş görüyor. Okuduğunuz şeyin ne olduğu önemli değil; görünür olması önemli.

İkinci bir şey daha var: okuduğunuzu anlatmak. "Bugün şöyle bir şey okudum" cümlesi, okumayı bir görevden bir sohbete taşıyor.

Sesli kitap ve ekrandan okumak sayılır mı?

Velilerin sık sorduğu iki soru.

Sesli kitap sayılır — ama farklı bir işi görür. Kelime dağarcığını, anlatı yapısını ve dinleyerek anlamayı besliyor; kelime tanıma ve okuma akıcılığını beslemiyor. Yani okumanın yerine geçmiyor, yanında duruyor.

Özellikle okumakta zorlanan bir çocukta sesli kitap çok işe yarıyor: yaşına uygun hikâyelerle bağını koparmadan, okuma becerisi ayrıca çalışılabiliyor.

Ekrandan okumak da sayılır ama bir koşulla: aynı cihazda başka bir şey olmamalı. Bildirimi gelen bir tablette okunan yirmi dakika, kâğıttan okunan beş dakikadan az iş görüyor.

Kâğıdın bir avantajı daha var: bitiş görünüyor. Kalan sayfa kalınlığını görmek, çocuğa ilerlediğini gösteriyor ve bu his okumayı sürdürüyor.

Bu hafta deneyebilecekleriniz

İşe yaramayan üç yaygın refleks

Okumayı ödüle bağlamak. Karşılığa bağlanan okuma, karşılık kalkınca bitiyor. Üstelik kitap, ödülü hak etmek için katlanılan bir şeye dönüşüyor.

Özet istemek. Her kitaptan sonra özet beklemek, okumayı bir teslim işine çeviriyor.

Ekranı kitapla değiştirmeye çalışmak. "Telefonu bırak, kitap oku" cümlesi kitabı cezanın yerine koyuyor. İkisini ayrı konuşmak daha iyi sonuç veriyor.

Ne zaman destek almak gerekir?

Koşullar düzeltildiği hâlde okuma hiç ilerlemiyorsa ya da şunlar varsa daha yakından bakmak gerekebilir:

• Okumaktan belirgin ve süregelen bir kaçınma var.
• Okurken satır atlama, kelime uydurma, harf karıştırma görülüyor.
• Yaşıtlarına göre belirgin bir okuma zorluğu var.
• Öğretmen de benzer bir tablo tarif ediyor.

Bunlar bir değerlendirme değil; doğru adres okulun rehberlik servisi ya da ilgili bir uzman.

Abant Akademi'de nasıl ele alıyoruz?

Kurumda okuma bir görev değil, günün bir parçası. Öğrencinin kendi seçtiği bir kitapla geçirdiği sabit bir süre, evde kurulması zor olan alışkanlığı kolaylaştırıyor.

Okuma ve anlama tarafını Anlayarak Hızlı Okuma programında çalışıyoruz. Öğrencinin gün içinde kullandığı okuma köşesini Çocuk Odaklı Yaşam Alanları sayfasında anlattık.

Okuduğunu anlamanın nasıl çalıştığını ana rehberimizde ele aldık.

Çocuğunuzun okuma düzenini birlikte konuşalım isterseniz ön görüşme talep edin.